این راهنما به منظور بومیسازی و تبیین دقیق معیارهای خروجی آزمون حافظه دیداری-فضایی کورسی (Corsi Block-Tapping Test) در نرمافزار NCALab تدوین شده است.
ساختار محاسباتی این آزمون بر پایه ارزیابی ظرفیت لوح دیداری-فضایی (Visuospatial Sketchpad)، حافظه کوتاهمدت و حافظه کاری استوار است تا امکان ارزیابی دقیق آسیبهای نیمکره راست و اختلالات یادگیری فراهم گردد. متخصصان میتوانند از الگوهای زیر جهت تحلیل گزارشهای بالینی استفاده نمایند.
لیست شناسه و مشخصات کلیدی متغیرهای محاسباتی Corsi Block
| ردیف |
نام متغیر (فارسی) |
عنوان استاندارد خروجی (International) |
هدف سنجش و کارکرد پسیكولوژیک در سیستم |
| ۱ |
فراخنای بلوک |
Block span |
سنجش حداکثر توالی موفقیتآمیز یادآوری شده؛ اصلیترین معیار ظرفیت ذخیرهسازی اطلاعات فضایی. |
| ۲ |
نمره کل |
Total score |
مجموع امتیازات کسبشده در طول مراحل مختلف آزمون جهت ارزیابی کارایی کلی حافظه. |
| ۳ |
زمان واکنش پاسخها |
Latency (mean±SD) |
اندازهگیری زمان صرفشده برای رمزگردانی و اجرای توالی، که نشاندهنده سرعت پردازش دیداری-حرکتی است. |
| ۴ |
نمره Z فراخنا و نمره کل |
Z-score of block span / total score |
تبدیل نمرات خام به مقیاس استاندارد جهت مقایسه بالینی عملکرد مراجع با گروه هنجار همسن. |
| ۵ |
صدک عملکرد |
Percentile |
نشان میدهد که مراجع نسبت به چه درصدی از افراد جامعه همسن خود عملکرد بهتری داشته است. |
۱. فراخنای بلوک و حالتهای رو به جلو/معکوس (Block Span: Forward & Backward)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر Block span طولانیترین توالی بلوکهایی است که فرد توانسته بدون خطا بازتولید کند. این آزمون معمولاً در دو شرایط (Conditions) اجرا میشود: Condition 1 برای حالت رو به جلو (تکرار دقیق الگو) و Condition 2 برای حالت معکوس (تکرار الگو از آخر به اول).
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
فراخنای رو به جلو (Forward Span) وضعیت حافظه کوتاهمدت دیداری (Visual Short-Term Memory) را نشان میدهد. در حالی که فراخنای معکوس (Backward Span) به دلیل نیاز به نگهداری و دستکاری همزمان اطلاعات، ابزاری قدرتمند برای سنجش حافظه کاری (Working Memory) و عملکرد اجرایی است. به عنوان مثال، ثبت Block Span برابر با ۴ در گزارش، نشاندهنده ظرفیت متوسط تا پایین برای نگهداری الگوهای فضایی است.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
نرمافزار در بخش Summary report، فراخنای ثبتشده را به تفکیک Condition 1 و Condition 2 استخراج کرده و به درمانگر اجازه میدهد افت عملکرد بین حافظه کوتاهمدت و حافظه کاری را مقایسه کند.
مقایسه ظرفیت توالی یابی دیداری فضایی در شرایط رو به جلو و معکوس
۲. نمره کل و پاسخهای صحیح (Total Score & Accuracy)
تعریف و مفهوم بنیادی
شاخصهای Total Score و توزیع پاسخهای Correct / Incorrect نمایانگر عملکرد عمومی مراجع در طول تمام مراحل (Trials) آزمون هستند. نمره کل بر اساس تعداد توالیهای به درستی تکمیلشده محاسبه میشود.
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
در حالی که فراخنا نشاندهنده "سقف ظرفیت" است، نمره کل نشاندهنده "پایداری عملکرد" است. مراجعی که فراخنای بالایی دارد اما نمره کل پایینی کسب میکند، احتمالاً دچار نوسان توجه یا خستگی شناختی زودرس در طول ارزیابی شده است. به عنوان مثال ثبت ۳ پاسخ صحیح و نمره کل ۱۲، الگوی پایه پردازش را مشخص میکند.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
سیستم علاوه بر جداول عددی، گرافیکهای ستونی توزیع پاسخهای صحیح و خطا را برای هر بلوک آزمایشی تولید میکند تا متخصص بتواند در یک نگاه کیفیت عملکرد را بررسی کند.
نمای گرافیکی توزیع پاسخهای صحیح و نادرست در کارنامه
۳. تحلیل هنجاری: نمره Z و صدک عملکرد (Z-Score & Percentiles)
تعریف و مفهوم بنیادی
نرمافزار با مقایسه دیتای مراجع با دادههای هنجار (Normative Data) بر اساس سن، Z-score و Percentile (صدک) را برای دو متغیر کلیدی فراخنا و نمره کل محاسبه میکند.
ارزش تشخصی و تفسیر بالینی
این متغیرها ارزش تشخیصی قطعی دارند. به عنوان نمونه، ثبت Z-score معادل -1.69 برای فراخنای بلوک نشاندهنده افت معنادار حافظه فضایی (نزدیک به دو انحراف معیار زیر میانگین) است. همچنین صدک ۴.۵۳ گویای آن است که عملکرد مراجع تنها از حدود ۴.۵ درصد همسالان خود بهتر بوده که نیازمند مداخلات توانبخشی است.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
این پلتفرم توزیع نرمال (زنگولهای) را رسم کرده و نمره Z مراجع را در شرایط مختلف (Condition 1 و 2) روی نمودار به صورت بصری جایگذاری میکند تا میزان فاصله از میانگین جامعه به وضوح دیده شود.
تحلیل گرافیکی نمره استاندارد (Z-Score) و تعیین جایگاه عملکردی مراجع روی منحنی توزیع نرمال
۴. سرعت پردازش و زمان واکنش (Latency / Reaction Time)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر Latency (mean±SD) میانگین زمان صرف شده از لحظه اتمام نمایش الگو تا پایان بازتولید آن توسط کاربر را بر حسب میلیثانیه اندازهگیری میکند.
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
این متغیر سرعت رمزگردانی دیداری-حرکتی را ارزیابی میکند. زمانهای طولانی (مثلاً 2604.00 میلیثانیه) در حالتهای ساده ممکن است نشاندهنده کندی پردازش اطلاعات، شک و تردید، یا استراتژیهای جبرانی کلامی (تلاش برای نامگذاری بلوکها به جای تصویرسازی ذهنی) باشد.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
زمان واکنش به همراه انحراف معیار (SD) برای هر شرایط گزارش میشود تا پراکندگی و ثبات سرعت تصمیمگیری فرد در طول آزمون تحلیل شود.
واژهنامه و مبانی بالینی شاخصهای شناختی Corsi
| اصطلاح شناختی |
مفهوم کلیدی در سیستم |
توصیف سئو / کاربرد بالینی |
| Visuospatial Sketchpad |
لوح دیداری-فضایی |
زیرسیستم حافظه کاری مسئول نگهداری موقت اطلاعات بصری و فضایی محیط. |
| Forward Span |
فراخنای رو به جلو |
شاخص اصلی ارزیابی گنجایش حافظه کوتاهمدت دیداری. |
| Backward Span |
فراخنای معکوس |
سنجش توانایی دستکاری ذهنی اطلاعات (Executive Function) و حافظه کاری فعال. |
ارزیابیهای مکمل و پروتکلهای مرتبط: