این راهنما برای تبیین و درک عمیق معیارهای خروجی آزمون برج لندن (TOL) در نرمافزار NCALab تدوین شده است.
آزمون برج لندن یکی از معتبرترین ابزارهای عصب‌روانشناختی برای ارزیابی عملکردهای اجرایی (Executive Functions) به ویژه قابلیت برنامهریزی هدفمند، حل مسئله فضایی و کنترل تکانه است که همگی وابستگی بالایی به عملکرد قشر پیشانی (Frontal Lobe) مغز دارند.
تحلیل زمانی و دقتی این آزمون به ما نشان میدهد که مراجع چگونه برای رسیدن به یک هدف مشخص، استراتژی ذهنی تدوین کرده و آن را اجرا می‌کند.
شناسه و مشخصات کلیدی متغیرهای محاسباتی TOL
| ردیف |
نام متغیر (فارسی) |
عنوان استاندارد خروجی (International) |
هدف سنجش و کارکرد پسیكولوژیک در سیستم |
| ۱ |
زمان اولین حرکت |
First move time |
سنجش مستقیم قابلیت برنامهریزی و تدوین استراتژی ذهنی پیش از آغاز فیزیکی حل مسئله. |
| ۲ |
زمان حل مسئله |
Solution time |
کل زمان صرف شده برای یک کوشش از لحظه نمایش تا اتمام موفق یا ناموفق آن. |
| ۳ |
زمان اجرا |
Execution time |
زمان خالص جابجایی مهره‌ها که از تفریق زمان اولین حرکت از زمان کل حل مسئله به دست می‌آید. |
| ۴ |
نمره دقت / نمره زمان |
Accuracy / Time Score |
امتیازدهی استاندارد در بازه 0 تا 36 در نسخه پیش‌فرض برای سنجش میزان موفقیت و سرعت بدون خطا. |
| ۵ |
وضعیت پایان کوشش |
Trial termination type |
مشخص‌کننده نوع عملکرد (پاسخ صحیح، حرکات بیش از حد، لغو، پایان زمان مجاز). |
۱. تحلیل زمانی: زمان اولین حرکت (First Move Time) و برنامهریزی
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر First move time در آزمون برج لندن حیاتی‌ترین شاخص برای ارزیابی «برنامهریزی» است. این زمان (به ثانیه) فاصله‌ی بین نمایش صورت مسئله روی مانیتور تا کلیک مراجع برای جابجایی اولین مهره است.
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
این بازه زمانی نشان میدهد که فرد چقدر توانایی دارد پیش از دست زدن به مهره‌ها، مسیر حل مسئله را در ذهن خود تجسم و محاسبه کند. زمان‌های بسیار کوتاه (همراه با خطای بالا) نشاندهنده تکانشگری (Impulsivity) و نقص در برنامهریزی پیش‌گسترانه است. به عنوان مثال، در یک کارنامه، ثبت میانگین بالا در مسائل سخت (مثلاً 5 حرکتی) طبیعی است، زیرا ذهن نیاز به زمان بیشتری برای پردازش مسیر دارد.
تحلیل روند متغیرهای زمان اولین حرکت و زمان کل در قالب نمودار (TOL times chart)
۲. زمان حل مسئله و زمان اجرا (Solution & Execution Time)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر Solution time نمایانگر کل زمان صرف شده برای یک مسئله است، در حالی که Execution time زمان خالص اجرای مکانیکی و ذهنی در حین جابجایی‌هاست. فرمول محاسبه آن در سیستم به صورت (Execution Time = Solution Time - First Move Time) میباشد.
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
نرمافزار NCALab در بخش Tower of London data analysis، مقادیر میانگین (Mean) و انحراف معیار (Standard deviation) این زمان‌ها را هم برای «کل کوشش‌ها» و هم صرفاً برای «کوشش‌های صحیح» به صورت تفکیک‌شده گزارش می‌کند. به طور مثال، ثبت میانگین زمان اجرایی 11.34 sec برای پاسخ‌های صحیح، نشانگر سرعت پردازش اطلاعات حین اجرای کار و توانایی اصلاح مسیر (Online planning) است.
۳. دقت، خطاها و انواع پایان کوشش (Trial Termination Types)
تحلیل نتایج کیفی عملکرد
سیستم NCALab هر مسئله را با یکی از وضعیت‌های زیر پایان میدهد که مستقیماً در نمودار میله‌ای (Response Chart) کارنامه قابل مشاهده است:
- Correct (صحیح): رسیدن به هدف با کمترین حرکات مجاز و در زمان مقرر.
- Too many moves (حرکات بیش از حد): آزمودنی نتوانسته مسیر بهینه را پیدا کند و بیش از سقف تعیین شده مهره‌ها را جابجا کرده است.
- Reset (شروع مجدد/بازنشانی): مراجع به دلیل بن‌بست در حل، مجبور به بازگشت به حالت اولیه شده است.
- Timeout / Cancelled (پایان زمان / انصراف): عدم توانایی در مدیریت زمان یا انصراف از حل.
امتیازدهی خام (Accuracy / Time Scores)
بر اساس نسخه استاندارد 12 مرحله‌ای، سیستم به دقت و سرعت فرد نمراتی را تخصیص میدهد که مجموع آن‌ها در محدوده 0 تا 36 قرار می‌گیرد. نمرات خارج از این دامنه (در تنظیمات غیرپیش‌فرض) فاقد اعتبار تحلیلی و هنجاری هستند.
ثبت کیفی انواع پاسخ‌ها شامل صحیح، حرکات اضافه و لغو شده در کارنامه
۴. تفسیر نهایی و هنجاریابی (Normative Result & Z-Score)
اصلاحات دموگرافیک (Age & Education Correction)
تحلیل و تفسیر نهایی آزمون برج لندن در NCALab بر اساس دادههای هنجاری است که نسبت به متغیرهای دموگرافیک مانند سن، جنسیت، و سالهای تحصیل (Demographic variables) اصلاح و تعدیل شده‌اند. این امر تضمین می‌کند که عملکرد آزمودنی به شکلی عادلانه نسبت به گروه مرجع (Reference group) سنجیده می‌شود.
ارزیابی هنجار با Z-Score و ES
سیستم بر اساس نمره خام (Raw Score)، شاخص‌های آماری از جمله نمره استاندارد (Z-Score) و نمره معادل (Equivalent Score - ES) را محاسبه می‌کند. به طور مثال، دریافت Z-Score معادل -0.22 در بخش دقت، نشان میدهد که عملکرد بیمار در محدوده هنجار (Within normative range) قرار دارد. همچنین بررسی تراکم دومتغیره (Bivariate Density) تاییدکننده تیپیکال بودن آماری پروفایل ترکیبی بیمار در کنترل شناختی سالم است.
واژه‌نامه و مبانی بالینی شاخص‌های شناختی TOL
| اصطلاح شناختی |
مفهوم کلیدی در سیستم |
توصیف بالینی و نورولوژیک |
| Executive Functions |
عملکردهای اجرایی |
مجموعه فرآیندهای عالی ذهن شامل سازماندهی، کنترل شناختی و هدف‌گزینی. |
| Spatial Planning |
برنامهریزی فضایی |
توانایی تجسم مراحل تغییر مکان اجسام برای رسیدن به یک الگو و هدف مشخص. |
| Impulsive Problem-Solving |
حل مسئله تکانشی |
نقص در مهار پاسخ و اقدام سریع به حرکت مهره‌ها بدون برنامهریزی قبلی (کاهش First Move Time). |
ارزیابی‌های مکمل و مرتبط در سیستم: