این راهنما به منظور بومی‌سازی و تبیین دقیق معیارهای خروجی آزمون برو/نرو (Go/No-Go Test) در نرم‌افزار NCALab تدوین شده است.
ساختار محاسباتی این آزمون بر پایه ارزیابی توانایی بازداری حرکتی (Motor Inhibition)، کنترل تکانه و توجه پایدار استوار است تا امکان ارزیابی دقیق عملکردهای اجرایی لوب فرونتال فراهم گردد. متخصصان می‌توانند از الگوهای زیر جهت تحلیل گزارش‌های بالینی استفاده نمایند.
لیست شناسه و مشخصات کلیدی متغیرهای محاسباتی Go/No-Go
| ردیف |
نام متغیر (فارسی) |
عنوان استاندارد خروجی (International) |
هدف سنجش و کارکرد پسیكولوژیک در سیستم |
| ۱ |
خطای ارتکاب |
Commission rate |
سنجش تکانشگری (Impulsivity) و ناتوانی مراجع در مهار پاسخ حرکتی به محرک بازداری (No-Go). |
| ۲ |
خطای حذف |
Omission rate |
ارزیابی افت توجه، حواسپرتی یا کندی روانی-حرکتی در پاسخ به محرکهای هدف (Go). |
| ۳ |
حساسیت / تفکیک‌پذیری |
d' (d-prime) |
شاخص نظریه تشخیص سیگنال؛ نشاندهنده توانایی فرد در تفکیک یک سیگنال (محرک هدف) از نویز. |
| ۴ |
سوگیری پاسخ |
C-criterion |
تمایل استراتژیک سیستم شناختی فرد به پاسخ‌دهی محتاطانه (محافظه‌کار) یا آزادانه (تکانشی). |
| ۵ |
زمان واکنش پاسخ صحیح |
Correct response latency |
سنجش سرعت پردازش اطلاعات مرکزی و زمان مورد نیاز جهت تصمیم‌گیری اجرایی (به همراه انحراف معیار). |
۱. خطاهای ارتکاب و بازداری حرکتی (Commission Errors & Motor Inhibition)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر Commission rate نشاندهنده تعداد دفعاتی است که مراجع در مواجهه با محرک بازداری (No-Go) نتوانسته خود را کنترل کند و به اشتباه دکمه را فشار داده است[cite: 229].
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
این متغیر اصلیترین شاخص برای سنجش "تکانشگری" (Impulsivity) و نقص در مسیرهای مهاری فرونتال است. مراجعینی که دارای اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) هستند، به دلیل ضعف در سرکوب پاسخ‌های غالب، معمولاً نرخ خطای ارتکاب بالایی را ثبت می‌کنند.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
نرم‌افزار در بخش خلاصه گزارش (Summary report)، مجموع خطاها و همچنین نرخ جزئی (Rate) خطاهای Commission را به تفکیک بلوک‌های آزمون استخراج کرده و به صورت مقایسه‌ای در جداول ارائه میدهد[cite: 201, 229].
بررسی نرخ خطاهای ارتکاب در برابر پاسخ‌های مهارشده (Correct reject)
۲. خطاهای حذف و توجه پایدار (Omission Errors & Sustained Attention)
تعریف و مفهوم بنیادی
بخش Omission rate مربوط به زمان‌هایی است که محرک هدف (Go) روی صفحه ظاهر می‌شود، اما مراجع به آن واکنش نشان نمیدهد (هیچ دکمه‌ای را نمی‌فشارد)[cite: 229].
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
این شاخص بازتاب‌دهنده نقص در توجه پایدار، حواسپرتی (Inattention) یا کندی روانی-حرکتی است. بالا بودن این خطاها نشان میدهد که مراجع از جریان آزمون خارج شده و سطح هوشیاری (Vigilance) وی افت کرده است.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
ثبت و تفکیک هوشمند Omission و مقایسه آن با Hit Rate (نرخ پاسخ‌های صحیح به محرک هدف) به درمانگر کمک می‌کند تا میان نقص توجه و تکانشگری تفکیک قائل شود[cite: 229].
نمای ساختار ثبت داده‌های خطای حذف و برخورد (Hit Rate) در کارنامه
۳. نظریه تشخیص سیگنال: شاخص‌های d-prime و C-criterion
تعریف و مفهوم بنیادی
نرم‌افزار با استفاده از نظریه تشخیص سیگنال (Signal Detection Theory)، شاخص‌های d' (میزان حساسیت به تفکیک سیگنال از نویز) و C-criterion (نقطه سوگیری پاسخ) را محاسبه می‌کند[cite: 229, 230]. مقادیر بالاتر d' نشاندهنده توانایی بهتر در تشخیص درست محرکهاست[cite: 231].
ارزش تشخصی و تفسیر بالینی
این شاخص‌ها عمق عملکرد شناختی را نشان می‌دهند. کاهش d' به معنای ناتوانی سیستم عصبی در تفکیک محرکهاست. از سوی دیگر، مقدار منفی C-criterion نشاندهنده سوگیری پاسخ مراجع به سمت پاسخ‌دهی زیاد (الگوی تکانشی) و مقادیر مثبت نشاندهنده سوگیری به سمت پاسخ ندادن (الگوی محافظه‌کارانه) است[cite: 229].
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
علاوه بر شاخص‌های SDT، سیستم به صورت خودکار منحنی ROC را ترسیم کرده و سطح زیر نمودار (AUC) را گزارش میدهد. مقادیر AUC بالاتر از 0.9 نشاندهنده عملکرد عالی (Perfect)، و مقادیر 0.7 تا 0.8 در محدوده قابل قبول هستند[cite: 261, 262].
ارزیابی تخصصی منحنی ROC، مقادیر AUC و پارامترهای نظریه تشخیص سیگنال
۴. زمان واکنش و سرعت پردازش (Correct Response Latency)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر Correct response latency میانگین زمان سپری شده از لحظه ارائه محرک Go تا زمان فشرده شدن صحیح دکمه را به میلی‌ثانیه اندازه‌گیری می‌کند[cite: 201].
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
سرعت بالا در پاسخ‌دهی اگر با خطای ارتکاب (Commission) همراه باشد، تکانشگری بارز را نشان میدهد. از سوی دیگر، تأخیرهای غیرطبیعی و انحراف معیار بالا می‌تواند ناشی از نقص در پردازش اطلاعات، مصرف داروهای سرکوب‌گر یا شک و تردید مراجع باشد.
ساختار ارائه در پلتفرم NCALab
پلتفرم NCALab زمان واکنش را با دقت بالا محاسبه کرده و در قالب فرمت میانگین ± انحراف معیار (به عنوان مثال، مقادیر مانند ۴۴۴.۸۶±۸۱ در گزارش‌ها) ارائه میدهد تا یکنواختی و ثبات عملکرد حرکتی مراجع به دقت بررسی شود[cite: 201].
واژه‌نامه و مبانی بالینی شاخص‌های شناختی Go/No-Go
| اصطلاح شناختی |
مفهوم کلیدی در سیستم |
توصیف سئو / کاربرد بالینی |
| Hit Rate |
نرخ برخورد / پاسخ صحیح |
پاسخ‌دهی موفق به محرک هدف (Go)؛ نشاندهنده دقت اجرایی. |
| Correct Rejection |
رد صحیح محرک بازداری |
مهار موفقیت‌آمیز پاسخ در برابر محرک No-Go؛ نشانه سلامت سیستم مهاری. |
| AUC (Area Under the Curve) |
سطح زیر منحنی ROC |
شاخص کلی قدرت تشخیصی آزمون در فرد (ارزیابی جامع عملکرد). |
ارزیابی‌های مکمل و پروتکل‌های مرتبط: