این راهنما برای تبیین و درک عمیق معیارهای خروجی آزمون تکلیف علامت توقف (Stop Signal Task - SST) در نرمافزار NCALab تدوین شده است.
برخلاف آزمون‌های ساده‌تر، SST توانایی توقف یک عمل یا حرکت در حال انجام را اندازه‌گیری میکند (Action Cancellation) که وابستگی بالایی به عملکرد قشر پیشانی (Frontal Cortex) و عقده‌های قاعده‌ای دارد. شاخص‌های استخراج شده در این آزمون برای سنجش دقیق تکانشگری (Impulsivity) و نقص‌های مهار رفتاری کاربرد بالینی وسیعی دارند.
شناسه و مشخصات کلیدی متغیرهای محاسباتی SST
| ردیف |
نام متغیر (فارسی) |
عنوان استاندارد خروجی (International) |
هدف سنجش و کارکرد پسیكولوژیک در سیستم |
| ۱ |
زمان واکنش علامت توقف (ادغامی) |
SSRT integration |
مهم‌ترین خروجی آزمون. محاسبه زمان نامرئی (پنهان) ذهن برای توقف موفقیت‌آمیز یک فرمان حرکتی. |
| ۲ |
میانگین تأخیر علامت توقف |
Stop-signal delay (mean) |
میانگین زمان ارائه سیگنال توقف پس از محرک اصلی. این متغیر در سیستم به صورت پویا تنظیم می‌گردد. |
| ۳ |
زمان واکنش بدون علامت توقف |
No-signal RT (mean) |
سرعت پردازش پایه و پاسخ حرکتی فرد در شرایط عادی و بدون دریافت فرمان توقف. |
| ۴ |
احتمال پاسخ به سیگنال توقف |
p(response signal) (%) |
نرخ خطای فرد در متوقف کردن عمل. برای اعتبار داده‌ها، این عدد باید در محدوده ۵۰ درصد (تقریباً 0.50) نوسان کند. |
| ۵ |
نقض مدل مسابقه |
Violations of race model |
شاخص اعتبارسنجی. بررسی میکند که آیا دادههای فرد از مدل استاندارد پردازش مستقل اطلاعات پیروی میکند یا خیر. |
۱. شاخص کلیدی SSRT (Stop-Signal Reaction Time)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر SSRT integration مهم‌ترین شاخص در کارنامه SST است. از آنجا که فرآیند "توقف" یک فرآیند ذهنی و درونی است و زمان اجرای آن را نمی‌توان با کرونومتر ثبت کرد، سیستم NCALab با استفاده از مدل ریاضی انتگرال (Integration Method) این زمان پنهان را محاسبه میکند.
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
این شاخص سرعت سیستم بازداری مغز را نشان می‌دهد. مقادیر بالا در SSRT (مثلاً بالاتر از 300 میلی‌ثانیه در بزرگسالان) به معنای کندی در سیستم ترمز مغز است که اغلب به عنوان نشانگر اصلی تکانشگری (Impulsivity) در اختلالاتی نظیر بیش‌فعالی (ADHD) یا اعتیاد در نظر گرفته میشود. به طور مثال در یک گزارش بالینی مقدار 282.04 ms ثبت شده است که بازتاب‌دهنده سرعت مهار حرکتی فرد است.
/Stop%20Signal%20Task%20(SST)%201.png)
ثبت مقدار محاسباتی زمان واکنش توقف با روش Integration در انتهای کارنامه
۲. تحلیل تأخیر علامت توقف (Stop-signal delay - SSD)
تعریف و مفهوم بنیادی
متغیر Stop-signal delay (mean) فاصله زمانی ایجاد شده بین نمایش محرک هدف (برو) و ظاهر شدن سیگنال (بایست) است. نرمافزار NCALab با الگوریتمی پلکانی (Tracking Algorithm) این تأخیر را تنظیم میکند.
ارزش تشخیصی و تفسیر بالینی
اگر فرد در متوقف کردن موفق باشد، سیستم در مرحله بعد سیگنال توقف را دیرتر نشان می‌دهد (کار را سخت‌تر میکند) و بالعکس. در نهایت میانگین SSD به نقطه‌ای همگرا میشود که در آن میزان موفقیت فرد در توقف در حدود ۵۰٪ باشد. به عنوان نمونه ثبت میانگین 350.96 ms نشان می‌دهد سیستم برای رسیدن به نقطه تعادل، سیگنال توقف را با این میزان تأخیر ارائه داده است.
رابطه با پاسخ‌دهی به سیگنال
پارامتر p(response signal) میزان خطای فرد در لحظات توقف را نشان می‌دهد. مقادیری مانند 0.31 (31%) نشاندهنده موفقیت بالاتر مراجع در متوقف ساختن واکنش حرکتی در برابر سیگنال‌های توقف است.
/Stop%20Signal%20Task%20(SST)%202.png)
ارزیابی پویای میانگین تأخیر (SSD) برای ایجاد سختی متعادل
۳. عملکرد در محرک‌های بدون توقف (No-signal RT & Omissions)
تعریف و مفهوم بنیادی
آزمون SST فقط بازداری را نمی‌سنجد، بلکه سرعت پایه واکنش فرد را در محرک‌های عادی نیز ارزیابی میکند که با متغیر No-signal RT (mean) در گزارشات درج می‌گردد.
ارزش تشخصی و تفسیر بالینی
مقایسه زمان واکنش پایه (مانند 655.07 ms) در کنار زمان واکنش لحظاتی که فرد اشتباهاً در علامت توقف پاسخ داده (Signal-respond RT - مانند 649.63 ms)، دادههای مهمی را فراهم میکند. طبق مبانی شناختی، واکنش‌های خطا در زمان توقف باید سریع‌تر از میانگین پاسخ‌های عادی باشد. همچنین خطای حذف یا Omissions no-signal trials (%) بی‌توجهی فرد را به محرک‌های اصلی نشان می‌دهد که اگر بالا باشد، نشانگر نقص در توجه پایدار (Sustained Attention) است.
۴. اعتبارسنجی داده‌ها (Race Model & Z-Score)
اعتبار الگوی مسابقه (Race Model Validity)
تمام محاسبات SST بر این اساس است که فرآیند اجرای پاسخ و توقف پاسخ، مانند مسابقه دو اسب مستقل از هم عمل می‌کنند. متغیر Violations of race model در گزارش NCALab بررسی میکند که آیا دادههای مراجع از این مدل پیروی کرده است یا خیر. مقدار false بدین معناست که نقضی رخ نداده و داده‌ها معتبر هستند.
اعتبار عملکرد و P-Value
سیستم شاخص‌هایی مانند Z score و P value (مثبت یا منفی بودن و معنی‌داری آماری) را به همراه Deviations in p(respond signal) ارزیابی میکند. مقدار false برای انحراف در پاسخ‌دهی، نشاندهنده آن است که آزمودنی دستورالعمل‌ها را به درستی اجرا کرده و استراتژی تاخیر عمدی برای انتظار کشیدن سیگنال توقف را اتخاذ نکرده است.
واژه‌نامه و مبانی بالینی شاخص‌های شناختی SST
| اصطلاح شناختی |
مفهوم کلیدی در سیستم |
توصیف بالینی و نورولوژیک |
| Action Cancellation |
لغو فعال حرکت |
ظرفیت نورولوژیک فرد برای متوقف کردن یک فرمان حرکتی که پیشتر به سیستم عصبی صادر شده است. |
| Independent Race Model |
مدل مسابقه مستقل |
مدل زیربنایی آزمون SST که بیان میکند پروسه GO (رفتن) و STOP (توقف) مستقل از هم رقابت می‌کنند. |
| Impulsivity Index |
شاخص تکانشگری حرکتی |
وابسته مستقیم به افزایش زمان SSRT؛ اختلال در عملکرد شبکه‌های Frontostriatal. |
ارزیابی‌های مکمل و مرتبط در سیستم: